[سوره تين]وخواصدرمانی انجیر
[سوره تين]
آيه: 1 وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ
موضوعات: بهداشت- بهداشت تغذيه- انجير منبع: آموزههاى تندرستى در قرآن صفحات: 77 تا 78
انجير
خداوند در سورهى تين به انجير قسم ياد مىكند:
وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ
«قسم به انجير ... ما انسان را در بهترين قوام خلق كردهايم.»
خداوند، از يك طرف به انجير قسم ياد مى كند و از طرف ديگر بحث قوام را مطرح مى كند، پس بين انجير و قوام انسان ارتباطى وجود دارد. دانشمندان بعد از تحقيقات در انجير به اين نتيجه رسيده اند كه انجير تأثير مستقيم در قوام و قدرت انسان و سلامتى بدن دارد.
درخت انجير، در نزد بودائيان مقدس است و معتقد هستند در زير چنين درختى، نور معرفت به بودا تابيده است. و نيز در كتاب تورات، مكرّرا نام انجير برده شد.
امام رضا «عليه السلام» درباره ى فوائد انجير فرموده اند: «التين يشدّ العظم و ينبت الشعر و يذهب بالداء حتى لا يحتاج معه الى الدواء»؛ «انجير، استخوانها را محكم و موها را پرپشت و مرض و درد را از بين مى برد. حتى احتياج به دارو نيست.»
دكتر «محمد محمود عبده» 16 عنصر و مواد را در انجير شناسايى كرده است، اعم از؛ آهن، كلسيم، سديم، پتاسيم ...
انجير كه داراى كلسيم و فسفر است براى نيروى فكرى و رشد بدن مفيد است و پتاسيم آن فعاليت كليه را افزون مى دهد و آهن در آن، كم خونى را درمان مى كند.
انجير، براى اطفال مفيد است؛ چون داراى مواد قندى و ازت خالص و مواد چربى است.
انجير، براى التهاب دستگاه تنفس خوب است.
و جوشاندن انجير براى درد گلو و سرماخوردگى و سرفه، مفيد است. همچنين براى اسهال خونى مؤثّر است.
آيه: 1
موضوعات: بهداشت- بهداشت تغذيه- انجير منبع: ورزش در اسلام صفحات: 252 تا 253
انجير:
انجير ميوهاى است كه سورهاى در قرآن به نام آن نام گذارى شده، و در همان سوره، خداوند به اين ميوه سوگند ياد كرده و فرموده:
وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ
«قسم به انجير وزيتون.»
«انجير داراى ارزش غذايى فراوانى است و لقمه اى است مغذّى و مقوّى براى هر سن و سالى و خالى از پوست و هسته و زوايد.»
غذاشناسان مى گويند: از انجير مى توان به عنوان قند طبيعى جهت كودكان استفاده نمود. ورزشكاران وآنها كه گرفتار ضعف و پيرىاند، مى توانند از انجير براى تغذيه ى خود استفاده كنند.
مى گويند: «افلاطون» به قدرى انجير را دوست مى داشت كه بعضى آن را دوست فيلسوفان ناميده اند، و «سقراط» انجير را جذب كننده ى مواد نافع و دفع كننده ى مضار مى دانسته.
«جالينوس» رژيم مخصوصى از انجير براى پهلوانان تنظيم كرده بود، به پهلوانان روم و يونان قديم نيز انجير داده مى شد.»
آيه: 1
آيه مرتبط: 13 رعد موضوعات: بهداشت- بهداشت تغذيه- انجير منبع: تغذيه از ديدگاه اسلام و دانش پزشكى صفحات: 183 تا 190
انجير و خواص طبى- تغذيه اى آن
و التّين ...
«سوگند به عظمت و ارزش شجرهى مقدسه ى انجير»
بحث علمى گياه شناسى
درخت انجير داراى انواع فراوانى است كه به طور متفاوت در نواحى مختلف كره ى زمين پراكنده است.
اين درخت، ساقهاى به ارتفاع 3 تا 10 متر و شاخه هاى منشعب و كم مقاومت دارد. برگهاى آن داراى پهنك لوبدار بوده و شامل 3 تا 5 قسمت عميق است.
سطح برگهاى آن ظاهر ناصاف و زبر دارد. مكان اصلى رويش آن نواحى مختلف مديترانه است. در ساقه ى برخى از آنها شيرابهى شيرىرنگ فراوانى وجود دارد كه براى تهيه ى كائوچو مورد استفاده قرار مى گيرد. مزه ى شيرابه ى شيرىرنگى كه در برگهاى درخت انجير جارى است، تند و سوزان است.
گلهاى آن شامل دو نوع؛ نر و ماده است كه در كنار قسمت داخلى گلآذين و به شكل گلابى مى باشد.
بررسيهاى دقيق نشان مى دهد كه عمل آميزش به وسيله ى حشره ى بسيار كوچكى به طول 2 تا 3 ميلى متر صورت مى گيرد. پس از آميزش، گلهاى ماده به ميوه ى كوچكى (فندقه) تبديل مى شوند كه با پايه هاى گوشتدار به ديواره ى نهنج چسبيده اند.
درختان انجير معمولا 3 نوبت در سال- اواخر بهار، در تابستان و پاييز- ميوه مى دهند. ميوه هاى پاييزه معمولا كوچكتر از دو موسم ديگر است.
قسمتهاى مورد استفاده ى درخت انجير از نظر درمانى، شيرابه ى درخت (لاتكس)، برگ و ميوه ى آن است.
تاريخچه
شواهد تاريخى نشان مى دهد كه مردم دورانهاى قديم، درخت انجير را به خوبى شناخته و از آن استفاده فراوانى به عمل مى آورده اند. در قديمى ترين آثار ممكن، از مشخصات اين درخت و فوايد آن نام برده شده است.
در تورات آمده است كه «يكى از پيغمبران به نام اشعياى نبى، توانست در 704 سال پيش از ميلاد مسيح، پادشاه ى به نام حزقيا را كه مبتلا به اولسر بوده و احتمال خطر مرگ وى مى رفته با ضماد انجير معالجه كند»
علما و مفسّران تاريخ در اين مورد چنين اظهار كردند كه بيمارى حزقيا، نوعى دمل سياه زخمى بدخيم بوده است. مصريان قديم علاقه ى زيادى به انجير داشته اند. مردم آتن و بسيارى از يونانيان، درخت انجير را مقدس مى دانسته اند. روميان نيز براى آن احترام خاصّى قائل بودند. در اين دوران، نظر مردم بر اين بود كه با مصرف زياد آن، چاقى عارض مى شود.
در آثار جالينوس حكيم نيز چنين آمده است كه:
«در برخى نواحى، كارگران مزارع انگور، مدت دو ماه كه از ميوه ى انجير استفاده مى نمودند، حالت چاقى مفرط به علت مغذى بودن انجير بدانها دست مى داده است. پس از خاتمه ى كار انگور چينى كه دسترسى به آن ميوه براى آنها وجود نداشته، حالت چاقى در آنها به تدريج از بين رفته است»
در سده هاى ميانه از كليه ى قسمتهاى درخت انجير براى مصارف مختلفى استفاده به عمل مى آمد. از جمله، هيوگور از برگ اين درخت براى رفع درد سينه و سردرد و از دانه اش (فندقه ها) براى خونريزيها استفاده مى نموده است.
در سالهاى بعد، به خصوص در قرن 16، استفاده از انجير تازه براى ايجاد لينت به تدريج بين مردم معمول گشت. با آنكه عدهاى همواره عقيده داشته اند چنانچه انجير به حالت كاملا رسيده مصرف شود، اولسر و زخم معده ايجاد مى نمايد. با وجود اين از شهرت درمانى آن كاسته نشد. افزون بر اين، پلين، گياه شناس رومى، از 29 نوع انجير نام مى برد. افلاطون به انجير بسيار علاقه داشت، برخى انجير را دوست فيلسوفان مى ناميدند و سقراط انجير را رساننده ى مواد نافع؛ و دافع مواد مضر مى دانسته و جالينوس رژيم مخصوصى از انجير را براى پهلوانان منظور مى داشته است. از اين رو، به پهلوانان روم و يونان قديم انجير داده مى شد.
ارزش غذايى انجير
انجير ميوهاى خوش طعم و مغذّى است. دكتر لكلر انجير را به علت دارا بودن مواد غذايى مختلف، كه عموما براى سوختوساز بدن ضرورى است، از ميوه هاى بسيار خوب و مفيد ذكر كرده است. انجير، داراى مقدار قابل ملاحظهاى مواد قندى، نشاستهاى، سلولزى و مواد پروتئينى، چربى، معدنى و آب است.
كه در جدول ذيل ميزان آنها در نوع خشك و تازه، فهرست شده است. گفته مى شود ارزش غذايى نوع خشك به مراتب بيشتر از نوع تازهى آن است. اين مسأله مى تواند به علت درصد بيشترى از مواد قندى در آن باشد». 100 گرم انجير تازه، 100 كالرى انرژى دارد؛ ولى 100 گرم انجير خشك، داراى 250 كالرى حرارت است».
جدول ارزش غذايى دو نوع انجير
مواد موجود/ انجير تازه (%)/ انجير خشك (%)
آب/ 4/ 84/-
مواد ازتدار/ 79/ 0- 1/ 4- 2/ 5
مواد روغنى/ 1/ 0- 3/ 1/ 1- 1/ 2
گلوسيدها/ 1/ 0- 3/ 0- 62- 94/ 79
سلولز/ 23/ 1/ 8
تفاله/ 71/ 0/ 7/ 4
افزون بر اين انجير داراى املاحى چون آهن، منگنز، كلسيم، برم و ويتامينهاى، 1، 2، و مى باشد.
بسته به نوع و محل انجير پرورشى، درصد املاح و مواد غذايى آن مى تواند متفاوت باشد.
خواصّ درمانى انجير
شيرابه ى درخت انجير طعم تلخ و تند و سوزاننده و اثر مسهل دارد و چون داراى اثر هضم كنندهى فيبرين است، از اين جهت مى توان عمل آن را شبيه لوزالمعده دانست. ضمنا چون دياستازهاى مختلف ديگرى هم دارد، در گذشته از آن براى ترد و نرم كردن گوشت استفاده مى كردند. در استعمال خارجى، اگر شيرابه ى درخت انجير بر روى زگيل و ميخچه گذاشته شود، به تدريج آنها را از بين مى برد (چون حاوى پروتئاز قوى است)
در زمانهاى قديم، از انجير براى درمان بيمارى جزام و بيماريهاى جلدى مختلف، در حالتهاى مزمن استفاده مى شده است. در ضمن، مخلوط آن با زرده ى تخم مرغ يا روغن، بر روى زخمها به صورت مالش مؤثر مى باشد در كتابهاى قديم، مصرف جوشانده ى- ساقه هاى جوان درخت انجير- براى جلوگيرى از آب آوردن انساج (هيدروپيزى) و جوشانده ى پوست تازه ى درخت براى رفع اسهالهاى ساده و خونريزيها توصيه شده است.
برگ پخته ى درخت انجير اثر نرم كننده دارد. در گذشته از ساييده ى انجير به صورت مالش، جهت درمان بواسير استفاده مى شده است. به علاوه جوشانده ى برگ انجير را بر روى تومورها، جهت از بين بردن التهاب و احتمالا درمان آن مؤثر مى دانستند.
انجير، علاوه بر آنكه به علت مطبوع و مغذّى بودن به هر دو حالت خشك و تازه مصرف مى گردد، ميوهاى مليّن و نرم كننده است. انجير خشك مخلوط با خرما، عنّاب و كشمش، ميوهاى مفيد براى رفع ناراحتيهاى سينه به شمار مى رود.
جوشانده ى انجير خشك به صورت تيزان، براى رفع التهاب مجارى تنفسى و كليه ى بيماريهاى التهابى نظير ذات الريه، ذات الجنب، نزله هاى ششى و مثانه، ورم كليه، سرخك، مخملك، آبله و غيره، مى تواند مورد استفاده قرار گيرد. جوشانده ى غليظ انجير خشك، اثر مفيدى در درمان سرماخوردگيهاى مداوم دارد. مصرف گرد انجير بو داده- به صورتى كه از قهوه استفاده شود- براى درمان سياهسرفه، برونشيت، ذات الريه و رفع نزله توصيه شده است.
در برخى كشورها، مخلوط گرد انجير خشك و بوداده، با قهوه به طور جارى مصرف مى شود.
انجير خشك فعاليت اعمال معده و روده را زياد مى كند. از اين جهت، مى توان از آن، جهت رفع سوء هاضمه و برخى يبوستهاى دير علاج استفاده ى درمانى كرد. در استعمال خارجى، غرغره ى جوشانده ى انجير خشك در شير، براى رفع تحريكهاى گلو و محفظه ى دهان، در موارد آنژين، ورم لثه، و ورم مخاط دهان اثرهاى شفابخش ظاهر مى كند. ضماد خمير انجير براى رفع التهاب تومورها مؤثر است و در سوختگى و سودا (اگزما) درد را تسكين مى دهد و ناراحتى را رفع مى كند.
همچنين، در نتيجهى سوزاندن انجير خاكسترى، معادل 2 تا 4% وزن كلى آن بر جاى مى ماند كه مادهاى به نام پسورالن نيز از آن استخراج مى شود.
دكتر جزايرى معتقد است: «انجير (عمل) كبد را تقويت مى كند. در رفع احتقان طحال مؤثر است و خوردن آن با گردو مقاومت را در برابر سموم بالا مى برد. بوى بد دهان را از بين مى برد و از تركيب سوخته ى ميوه ى آن با روغن، رنگى به دست مى آيد كه موهاى سفيد را مشكى مى نمايد.»
همچنين، خيساندن انجيرهاى خشك (5- 10 عدد) در آب تميز يا روغن زيتون و مصرف آن به عنوان صبحانه به مدت 2 ماه- بنا بر عقايدى- بهترين درمان يبوست و خشكى مزاج است.
از شيره ى انجير مى توان به عنوان قندى طبيعى براىكودكان استفاده نمود، زيرا داراى تمام خواصّ قندهاى طبيعى است. وجود مقدار زيادى فسفر در انجير، در پرورش هوش و حافظه نقش مؤثرى دارد و از طرفى، چون انجير سرشار از آهن و كلسيم است، براى سلامتى كودكان ضعيف و كم خون توصيه مى شود. افزون بر موارد يادشده درخت انجير داراى پاپايين و لاتكس است كه برخى از انواع آن ترشح مى كنند؛ و نيز داراى يك نوع آنزيم است كه خاصيت ضد كرم قوى دارد (آنزيم مذكور روى تريكوسفال و ترى شن مؤثر بوده است).
از نظر آمارى، واژه ى «تين» به معناى ميوه ى انجير، يك بار و آن هم در سوره ى مباركه ى تين و در كنار ميوه ى زيتون در اين سوره، دو كوهى است كه اطراف شهر دمشق و بيت المقدس قرار داشته و درختان انجير و زيتون بسيار دارد؛ ولى بيشتر آنان، معنا و منظور از واژهى تين و زيتون را همان معناى مصطلح آن- همان دو نوع ميوه ى معروف- مى دانند. اين مى تواند مزيتى براى اين دو نوع ميوه شمرده شود. از سوى ديگر، شايد تناسبى كه ميان تين و زيتون كه مصداقى كامل و نيكو از مواد غذايى قندى و روغنى يا چربى به شمار مى روند، با آيه و گزارهاى كه خداوند از پس اين سوگند كه به نحوه و هيئت برتر خلقت انسان برمى گردد ذكر كرده است، بى ارتباط با يكديگر نباشند؛ زيرا اين ارتباط و تناسب را در ساير آيه هاى قرآن كريم كه به نحوى با سوگند شروع مى شود، با گزاره هاى بعدى آنها به خوبى مى توان دريافت در هرحال، بيان سوگند به چيزى، نشانه ى عظمت و بزرگى آن شىء است. اين مسأله فكر و انديشه ى هر خردمندى را به تفكر بيشتر پيرامون آن شىء وامى دارد و فكر اين مسأله كه چرا قرآن كريم به بيان خواص و فوايد فلان ميوه اشاره نكرده است، فكرى باطل و واهى خواهد بود. حتى نبايد درصدد بيان خواص و فوايد آنها از قرآن كريم بود، زيرا قرآن يك كتاب علمى صرف و محض نيست، بلكه يك كتاب هدايتى، تربيتى و علمى توأم است. از اين رو، در اينگونه موارد مى بينيم كه قرآن كريم توضيح بيشتر را بر دوش روايتها نهاده است و خود با بيان كليّات، سرنخها و ايجاد جرقه در اذهان انديشمندان، راه هدايتى اش را پيش مى گيرد.
با ذكر اين توضيحات، اكنون به بيان آيهى شريفه ى سوره ى تين مى پردازيم:
1- وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ* وَ طُورِ سِينِينَ* وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ* لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ «قسم به انجير و زيتون [يا: قسم به سرزمين شام و بيت المقدس] و سوگند به طور سينين و قسم به اين شهر امن [- مكه] كه ما انسان را در بهترين صورت و نظام آفريديم.»
البته در ادامه ى توضيحاتى كه قبلا گذشت، ذكر آيه ى شريفه ى ذيل خالى از لطف نيست، زيرا حجت و آيتى است براى برترى اين قبيل ميوهها بر ساير ميوه ها و راهنمايى براى تحقيق و پژوهش بيشتر بر روى اين دسته ى خاص از مواد غذايى و دارويى.
2- وَ نُفَضِّلُ بَعْضَها عَلى بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ «و با اين حال، بعضى از آنها را از جهت ميوه بر ديگرى برترى مى دهيم در اينها نشانه هايى است براى گروهى كه عقل خويش را به كار مى گيرند.»
قرآن و طب