شيوه سنتى حجامت در ايران چه قدمتى دارد؟
شيوه سنتى حجامت در ايران چه قدمتى دارد؟
قدمت حجامت در ايران به قبل از اسلام مى رسد. بهرام گور يكى از پادشاهان ساسانى چون درمان بيمارى خود را منحصر به حجامت يافت دستور داد تا اين روش در ايران رايج شود. براساس استنادات تاريخى، اين روش درمانى در دانشگاه جندى شاپور تدريس مى شده و ردّپاى فرهنگى آن در ادبيات كشور مشاهده مى شود. سالانه در فصل بهار، مردم، كودكان و ميانسالان خود را حجامت مى كردهاند به اصطلاح اين مراسم را عيد خون مى ناميدند و معتقد بودند با دفع فضولات و سموم از بدن، موجبات سلامتى فرد را فراهم مى كنند. ابزار حجامت سنتى در موزهها و در مراكز آثار باستانى، از تا هزار سال قبل به چشم مى خورد.
جايگاه حجامت در طب سنتى: تمامى بزرگان طب سنتى ايران از حجامت به عنوان يكى از راههاى درمانى نام برده اند. محمد زكرياى رازى در كتاب (الحاوى)، شيخ الرييس ابو على سينا در كتاب (قانون در طب)، سيد اسماعيل جرجانى در كتاب (ذخيره خوارزمشاهى) و عقيلى خراسانى در كتاب (خلاصه الحكمه فى مجمع الجوامع) به شيوه گسترده اى پيرامون حجامت و كاربرد آن در درمان صحبت كرده اند و از حجامت براى بيمارى هاى فراگير و مهمى مانند سكته قلبى، ماليخوليا، سردردهاى ميگرنى و بخشى از بيمارى هاى پوستى بهره مى گرفته اند و در طب اسلام و منابع مذهبى نيز توصيه هاى فراوانى به انجام حجامت شده است.
حجامت تا چه حد جنبه علمى دارد؟ تلاش علمى براى توجيه حجامت در جهان شروع شده است و تأليفاتى در اين زمينه منتشر شده است. حجامت، يك روش درمان آزموده شده، حاصل پژوهشى است كه آقاى دكتر يوهان آبله در كشور آلمان انجام داده است، برخى از متخصصين آمريكايى نيز نتيجه تحقيقاتى در رابطه با اين موضوع منتشر ساخته اند. يكى از كلينيك هاى مجهز پژوهشى پيرامون حجامت در آمريكا تأسيس شده و حجامت را مورد بررسى علمى قرار داده است. در برخى كشورهاى آسيايى نيز اثر درمانى حجامت بر روى بيمارى هاى خاص مورد مطالعه قرار گرفته و گزارش آن منتشر شده است، دردانشگاه شهيد بهشتى ايران هم در سالهاى 72- 71 چند طرح پژوهشى پيرامون حجامت اجرا شده است، از آن جمله:
- مقايسه خون وريد و خون حجامت از نظر فاكتورهاى بيوشيمى
- بررسى مواضع حجامت و مسير مريديان طب سوزنى
- بررسى تأثير حجامت بر بيمارى هاى عصبى و سردردهاى ميگرنى كه به صورت پايان نامه دكترى مى باشد.
بررسى اثر حجامت بر سرتونين خون نيز پژوهش ديگرى است كه در دانشگاه تهران در شرف انجام است و گزارش اوليه آن در پنجمين كنفرانس بينالمللى طب اسلامى در هندوستان در سال 1999 ارائه شده است. دانشجويان سال آخر پزشكى و رشته هاى مرتبط، موضوعات متعددى را در اين زمينه به صورت پاياننامه تدوين كرده اند. همچنين پزشكان و محققان عضو مؤسسه تحقيقات حجامت ايران نيز در تيمهاى گوناگون پژوهشى سازمانده شده و درمان بيمارى هاى گوناگون با روش حجامت را مورد تحقيق قرار داده و در اين زمينه اطلاعات ارزشمندى را به دست آورده اند.
حجامت در جامعه علمى ما تا چه حد پذيرفته شده است؟ به طور كلى جامعه علمى يك بازنگرى اساسى به رفتارهاى درمانى اسلامى و سنتى دارد و اين حركت بسيار پرشتاب پيش مى رود و در زمينه حجامت نيز جامعه علمى جهان در مراكز علمى در دانشگاههاى آمريكا، اروپا و چين به اين امر توجه كرده اند و كارشناسان اين امر نيز اطلاعات خود را در معرض نشر عمومى قرار داده اند و وسايل سمعى و بصرى نيز به اطلاعرسانى پرداخته اند لكن در جامعه علمى ايران اين موضوع به شكل يك باور علمى متولد نشده است و بيشتر كارشناسان منتظر هستند تا گزارشات كشورهاى خارجى منتشر شود و زمانى كه گزارش را از آن سوى مرز مى بينند به اين موضوع رو مى آورند، در ضمن جمعى از پزشكان و متخصصين دينباور و واقعگرا نيز هستند كه در محافل علمى به تحقيقات پيرامون اين موضوع پرداخته اند و حتى در درمانهاى خود از آن بهره مى گيرند.
آگاهى جامعه سنتى نسبت به اين روش تا چه حد است؟ افراد بالاى چهل سال معمولا با اين روش آشنايى دارند و برخى نيز از كارايى هاى آن اطلاعاتى دارند لكن در سنين پايينتر اغلب اطلاعات آنان سطحى و بسيار كم اهميّت است ولى مى توان ايده هاى درمانى مناسبى را از ميان آنان استنباط كرد و به عرصه توجيه علمى برد.
حجامت تا چه حد ارزش درمانى دارد؟ در منابع طب اسلامى و طب سنتى، حجامت به عنوان يكى از اركان مهم درمان ذكر شده است و بيمارى هاى گوناگون را درمان مى كند و به صورت اختصاصى در منابع طب اسلامى به شكل پيشگيرانه درمان همه بيمارى ها شمرده شده است و در مورد بيمارى هاى خاص، درمان تمامى بيمارى هاى ناشى از غلبه خون گفته شده است. بو على سينا اعتقاد داشته كه صفرا و سودا نيز از طريق حجامت قابل دفع است.
حجامت اكثرا در مورد چه بيمارى هايى كاربرد دارد؟ 1- افزايش قدرت و تنظيم سيستم ايمنى بدن، 2- كاهش غلظت خون 3- تنظيم و كنترل فشار خون، 4- درمان تنگى نفس و آسم، 5- درمان افسردگى، اضطراب و بيمارى هاى اعصاب و روان، 6- درمان دردهاى استخوانى، مفصلى و عضلانى، 7- درمان بيمارى هاى سياتيك و كمردرد، 8- باز كردن رگها و مويرگها، 9- كاهش حرارت خون، 10- رفع كسلى و خوابآلودگى و كوفتگى بدن.
دائرة المعارف گياه درمانى ايران